Na konstrukcji nośnej, którą nazywamy więźbą dachową, opiera się cały dach. Przekroje poszczególnych elementów więźby dachowej, a także jej rodzaj, architekt dobiera na podstawie obliczeń wytrzymałościowych.
Projektant potrzebuje do tego następujących parametrów:
- odległości między ścianami zewnętrznymi
- kąt nachylenia pokrycia
- rodzaj pokrycia
Bardzo istotne są również dane o strefie wiatrowej i śniegowej, w której usytuowany ma być budynek.
W domach jednorodzinnych najczęściej wykonuje się dach w konstrukcji drewnianej, tzw. ciesielskiej lub inżynierskiej (dachy w domach szkieletowych), jako dachy jedno-, dwu-, cztero- lub wielospadowe.
- dach jednospadowy (pulpitowy) – ma jedną połać, najczęściej o kształcie prostokąta
- dach dwuspadowy (szczytowy) – ma dwie połacie, najczęściej o kształcie prostokąta
- dach czterospadowy (brogowy) – ma dwie połacie podłużne trapezowe i dwie boczne trójkątne
- dach wielospadowy (wielopołaciowy) – występuje nad budynkami o złożonych kształtach rzutu poziomego
Typy więźby dachowej
W tradycyjnych konstrukcjach więźb dachowych występują następujące elementy konstrukcyjne:
krokwie, płatwie, słupki, miecze, jętki lub kleszcze, murłaty, belki podwalinowe, wymiany (przejmy, poprzecznice). Ich zastosowanie świadczy o tym, z jakim typem więźby dachowej mamy do czynienia. Każdy z nich łączy się z murem za pomocą murłat, czyli poziomych belek o kwadratowym (najczęściej) przekroju, opartych na całej długości murów zewnętrznych i zakotwionych w nich. Murłaty przenoszą obciążenia z więźby dachowej na ściany nośne budynku.
Rozróżniamy pięć podstawowych typów więźby dachowej:
Krokwiowa – to najprostsza konstrukcja dachowa, stosowana w przypadku budynku posiadającego do 7 m szerokości. Składa się ona z krokwi, połączonych ze sobą w kalenicy o długości 4,5-6m, w odstępach od 80 do 120 cm. Brak podpór pośrednich tworzy całkowicie wolną przestrzeń na poddaszu. Usztywnienie dachu w kierunku podłużnym stanowią ukośne wiatrownice (taśmy z blachy bądź łaty drewniane) przybite od dołu do krokwi.
fot. RuppCeramika
Krokwiowo-jętkowa – to konstrukcja stosowana w budynkach, których szerokość wynosi od 7 do 10-11 m. Każda para krokwi podparta jest dodatkowo rozporami poziomymi, tzw. jętkami. W poddaszach użytkowych są one wykorzystywane jako belki stropowe. W więźbach krokwiowo-jętkowych wszystkie obciążenia przenoszone są na ściany zewnętrzne budynku, toteż powinny być one wzmocnione żelbetonowymi słupkami lub wieńcem.
fot. RuppCeramika
Płatwiowo-kleszczowa – to konstrukcja stosowana w budynkach, których szerokość wynosi powyżej 11 m, bardziej nowoczesna i oszczędniejsza niż jętkowa. Krokwie podparte są nie tylko murłatami, ale również ścianami stolcowymi, składającymi się z płatwi, czyli poziomych belek ułożonych równolegle do kalenicy dachu i podpartych słupami. Całość konstrukcji usztywniają poziome kleszcze. Są to podwójne belki wiążące końca słupów z opartymi na nich krokwiami.
fot. RuppCeramika
Pozostałe typy konstrukcji dachowej to wieszakowe, dźwigarowe, a także konstrukcje dachów płaskich, czyli żelbetowe konstrukcje dachowe płytowe, montowane z prefabrykanów. W budynkach przy rozpiętości powyżej 12 m spotyka się również konstrukcję kratownicową, w której zamiast krokwi są zastosowane wiązary kratowe, wykonane z desek łączonych przy pomocy płytek gwoździowanych. Przy tym rozwiązaniu jednak nie może być mowy o użytkowym poddaszu.
Materiał na więźbę
W domach jednorodzinnych najczęściej stosuje się drewno, jako materiał konstrukcyjny więźby dachowej. Wykorzystuje się głównie drewno sosnowe, ewentualnie świerkowe lub jodłowe ze względu na ich właściwości mechaniczne. Wymienione rodzaje drewna są bowiem wytrzymałe i sprężyste, charakteryzują się również niewielką ilością sęków. Poza tym są łatwo dostępne i niedrogie.
Drewno stosowane do budowy konstrukcji więźby dachowej musi być odpowiednio przygotowane, w szczególności chodzi tu o prawidłową impregnację materiału. Najbardziej skuteczną metodą zabezpieczenia drewna jest impregnacja próżniowo-ciśnieniowa, stosuje się jednak również impregnację polegającą na malowaniu, natryskiwaniu lub kąpieli elementów w roztworze z impregnatem. Bardzo istotne jest również prawidłowe wysuszenie drewna (wilgotność nie może być większa niż 20%).
