Kąpiel parowa, najbardziej zbliżona do współczesnej sauny, znana była od wieków. Już dawno nasi przodkowie zauważyli, że właściwie przegrzane ciało staje się odporniejsze na przeziębienia, reumatyzm i inne choroby.
Z wykopalisk archeologicznych wiadomo, że Scytowie zamieszkujący tereny na północ od Morza Czarnego od VII w. p.n.e. do pierwszych wieków naszej ery mieli paleniska, które swą budową i wielkością odpowiadały późniejszym paleniskom stosowanym w dymnych łaźniach parowych. Kąpiel ta została rozpowszechniona na terenach zamieszkałych przez Słowian i we wschodniej części Półwyspu Skandynawskiego. Właśnie z surowym klimatem zimnej Skandynawii kojarzy się sauna. Według danych statystycznych w Finlandii 1 sauna przypada na 4 osoby. Około 90% fińskich domów jest w nie wyposażone, a Fin nie wyobraża sobie życia bez sauny.
Około I w. p.n.e. zwyczaj gorących kąpieli dotarł do Rzymu. Kąpiele te odbywały się w tzw. termach rzymskich. To właśnie lubujący się w luksusie Rzymianie stworzyli system doprowadzania do łaźni gorącej i zimnej wody, ogrzewanej przez paleniska usytuowane pod kamienną posadzką budynku. Gorące powietrze dopływało do pomieszczeń przez otwory w ich ścianach.
Rzymianie mieli obowiązujący rytuał korzystania z łaźni: najpierw nacierali ciała gorącym olejem, potem odbywali serię intensywnych ćwiczeń i dopiero po ich zakończeniu korzystali z łaźni suchej lub parowej. Gorące powietrze lub para oczyszczały skórę z oleju i potu lepiej niż współczesne peelingi.
W Polsce bardzo prymitywne sauny występowały już w X w. Dziś mają ją wszystkie szanujące się hotele i obiekty sportowe, uzdrowiska. Ale na ten wyrafinowany relaks przy nie zawsze wysokim nakładzie finansowym, coraz częściej decydują się mieszkańcy domów jednorodzinnych, a nawet mieszkań.
Saunę najprościej określić jako pomieszczenie z drewna, w którym panuje wysoka temperatura i wysoka lub niska wilgotność – w zależności od rodzaju sauny, – w którym spędza się od kilku do kilkudziesięciu minut. Na cały kompleks sauny składa się jednak kilka innych elementów, o których należy pamiętać podczas budowania sauny we własnym domu.
Nie tylko kabina
Jeśli chcemy urządzić funkcjonalną i wygodną saunę, musimy wziąć pod uwagę cały ciąg czynności, które składają się ten rodzaj relaksu. Potrzebujemy więc:
Szatnia
Do sauny wchodzimy owinięci ręcznikiem, zatem potrzebujemy miejsca, gdzie zrzucimy odzież. Jeżeli ogranicza nas miejsce, powinniśmy pomyśleć chociażby o półce z wieszakiem na szlafrok.
Kąpiel
Czyste i wilgotne ciało ułatwia pocenie się. Dlatego przed wejściem do kabiny zalecane jest wzięcie prysznica, zmycie makijażu. Jednak nie 
jest konieczny montaż natrysku przy saunie – wystarczy zwykła domowa łazienka, z której przeniesiemy się do sauny.
Kabina
Kabina to zamknięte, dobrze izolowane pomieszczenie, jednak nie zaleca się instalowania sauny w pomieszczeniu ze wszystkimi czterema murowanymi ścianami. Kabina może mieć dowolne wymiary, choć nie powinna być za mała. Jeżeli nie mamy do wykorzystania zbyt dużej wolnej powierzchni, możemy urządzić „saunę siedzącą”, jednak dla pełnego relaksu, które wymaga pozycji leżącej, warto by chociażby jeden bok sauny powinien mieć nie mniej niż dwa metry. Przeciętnie sauna powinna pozwalać na jednoczesny pobyt w niej średniej wielkości rodziny (3 osoby). Dlatego wymiary domowej sauny to najczęściej 200 x 160 cm lub 200 x 200 cm i wysokości minimum 200 cm. Wysokość domowej sauny powinna wynosić co najmniej dwa metry.
Schłodzenie
Idealnym rozwiązaniem jest domowy lub przydomowy basen. Jeśli jednak nie możemy sobie pozwolić na takie schłodzenie ciała, wystarczy wziąć prysznic. Jedna uwaga – musi być on ruchomy, gdyż po saunie ciało chłodzimy od nóg do głowy!
Odpoczynek
Barek z zimnymi napojami, leżanka, fotelik i mały stolik. Krótka drzemka po skorzystaniu z sauny jest bardzo wskazana.
Myśląc o prywatnej saunie, najlepiej jeszcze na etapie projektu domu, musimy uwzględnić w planach powyższe pomieszczenia. Niezbędnym warunkiem, jaki musi spełniać pomieszczenie, w którym ma być sauna, jest wentylacja oraz doprowadzenie zasilania do pieca. Pomieszczenia najlepiej projektować w kolorach ciepłych: beże, brązy piaskowe, z użyciem naturalnych materiałów – drewno, kamień cegła, zieleń. W przypadku gdy chcemy zainstalować saunę w już urządzonym domu, należy rozważyć możliwość przeznaczenia na saunę jednego z pokojów.
Jaką saunę kupić?
Możemy skorzystać z oferty firm, które proponują kupno sauny składającej się z gotowych do zmontowania elementów – ścian, sufitu, podłogi oraz ławek. Na rynku są sauny o standardowych wymiarach od 1,2 x 1,2 m do 3,0 x 2,5 m. Możemy również zamówić saunę o dowolnych wymiarach, według indywidualnego projektu.
Jeśli niemożliwe jest zainstalowanie sauny prefabrykowanej ze względu na liczne załamania ścian, sufitu (sauna efektownie wygląda np. w pomieszczeniu na piętrze ze skośnym dachem) pozostaje budowa sauny na miejscu. Zostawmy to jednak wyspecjalizowanym firmom – sauna to inwestycja jeśli nie na całe życie, to na pewno na wiele lat. Nie warto więc kierować się wyłącznie niską ceną – ciągłe remonty i naprawy kosztować nas będą znacznie więcej.
Z czego budować?
W związku z wysoką temperaturą, jaka panuje w saunie, materiały, z których jest zbudowana, muszą być odporne na ekstremalne warunki. Do wyłożenia wewnętrznych ścian najczęściej stosujemy gatunkami drewna, takie jak: cedr, osika lub świerk. Boazeria powinna być specjalnie wyrobiona z długim piórem (10–12 mm) mocowana tak aby na zewnątrz nie było metalu. Natomiast od zewnątrz kabinę możemy wykończyć dowolnym materiałem: płytą pilśniową lub gipsową, glazurą lub także drewnem.
Podłogę w saunie najczęściej wykładamy terakotą lub wykładziną ze sztucznego tworzywa. Materiały te muszą być odporne na wysoką temperaturę i wodę. I właśnie ze względu na zebraną na podłodze wodę, musimy wziąć pod uwagę, by jej powierzchnia nie była śliska.
W podłodze kabiny (ale pod piecem) warto zrobić odpływ wody, zwłaszcza w saunie parowej. Nadmiar wody będzie mógł swobodnie spływać do kanalizacji, co ułatwi sprzątanie pomieszczenia. Odpływ powinien być wyposażony w syfon, aby do kabiny nie przedostawały się nieprzyjemne zapachy z kanalizacji. Syfon umieszcza się poza kabiną. Ponadto, dla bezpieczeństwa warto zamontować kratkę odpływu.
Drzwi w saunie muszą się zawsze otwierać na zewnątrz. Dobór właściwych materiałów ma duże znaczenie na ich trwałość i bezpieczeństwo użytkowania. Drzwi wykonuje się z drewna lub ze szkła hartowanego. Z uwagi na specyficzne wymogi zarówno techniczne jak i bezpieczeństwa, drzwi warto kupić w profesjonalnej firmie przed przystąpieniem do wykonania kabiny, aby móc dopasować wymiary otworu do posiadanych drzwi.
Ławki w saunie powinny być zrobione z miękkiego, liściastego drewna bezsęcznego, suchego i doskonale gładkiego. Szerokość ławek waha się od 30 do 55 cm, w zależności od wielkości sauny. Muszą być one wytrzymałej konstrukcji, która nie grozi załamaniem bądź spadnięciem na podłogę, dlatego też zaleca się również skorzystanie ze specjalistycznych dostawców tego typu mebli samodzielne „zbicie desek”.
Piec do sauny
|
Moc pieca do sauny
[kW] |
Min./maks. kubatura
sauny [m3] |
|
2,2 – 4,5
|
1,2 – 5
|
|
6,6
|
4 – 8
|
|
8
|
6 – 12
|
|
10,7
|
10 – 18
|
|
16
|
15 – 35
|
|
20
|
22 – 43
|
Moc pieca do sauny dobiera się zależnie od kubatury kabiny. W saunach domowych stosujemy zasadę, że na 1 m3 potrzeba 1 kW mocy.
Pierwsze sauny były ogrzewane piecami na drewno. Obecnie stosuje się przede wszystkim piece elektryczne. Obsługa ich jest znacznie łatwiejsza, montaż bardzo prosty i tańszy.
W przypadku sauny parowej oprócz tradycyjnego pieca do saun należy dodatkowo podłączyć generator pary, który również dobiera się odpowiednio do kubatury sauny.
Istnieją także dwufunkcyjne piece do sauny wytwarzające jednocześnie parę wodną.
Najprostsze piece saunowe są wyposażone w sterownik temperatury i czasu pracy sauny, umieszczony na piecu. Wyższą klasę reprezentują piece ze sterownikami zewnętrznymi, umieszczanymi na zewnątrz sauny. Umożliwiają ingerencję z zewnątrz w razie jakiegokolwiek niebezpieczeństwa.
Dobre piece charakteryzują się krótkim czasem nagrzewania, wystarczy ok. 20 minut dla osiągnięcia w kabinie temperatury 80 stopni C. Wbudowane w nie są zabezpieczenia chroniące urządzenie przed przegrzaniem oraz systemy oszczędzania energii redukujące pobór prądu.
Oświetlenie
W bardziej tradycyjnych saunach stosuje się zwykłe oświetlenie tradycyjne – lampą. W nowoczesnych znajduje zastosowanie oświetlenie światłowodowe, dające bardzo korzystne wrażenia estetyczne. Oświetlenie światłowodowe można wykorzystać także do oświetlenia bezpośredniego otoczenia sauny, innych części wnętrza domu a także jego części zewnętrznych i ogrodu.
Jak wentylować saunę?
Decydując się na saunę, trzeba pamiętać o starannym zaprojektowaniu wentylacji. W czasie kąpieli musi być bowiem zapewniony stały dopływ świeżego powietrza oraz odprowadzanie 
ciepłego i wilgotnego. Brak wentylacji (lub nieodpowiednio wykonana) nie tylko pogorszy warunki kąpieli, ale może leż doprowadzić do zawilgocenia kabiny lub przegrzania jej wewnętrznych elementów, a nawet do pożaru. Nie można jednak podłączać kabiny sauny bezpośrednio do kanału wentylacyjnego. Świeże powietrze powinno się do niej dostawać z pomieszczenia, w którym jest zainstalowana, i do niego też powinno być odprowadzane.
Aby umożliwić swobodną cyrkulację powietrza w kabinie, pod piecem należy wykonać jego wlot, a wylot w suficie po przeciwnej stronie wlotu (jeśli jest nad nim wolna przestrzeń) lub wysoko w ściance. Przy czym istotne jest, aby odległość między wlotem a wylotem była jak największa. Wlot i wylot powietrza powinny mieć takie same wymiary.
Sauna jest odpoczynkiem fizycznym i psychicznym. Dlatego warto zapewnić w niej takie warunki, by korzystanie z niej stało się dla nas wyłącznie relaksem. Oprócz wymienionych wyżej zasad, warto pamiętać o jednej jeszcze ważnej: w saunie powinniśmy zachować czystość i higienę!
fot. Wandex
