Styl chińskich ogrodów od niemal 500 lat pozostaje niezmieniony. Podstawą chińskiej wiedzy o kształtowaniu otoczenia (a więc i ogrodu) jest feng shui – sztuka projektowania przestrzeni opierająca się na przekonaniu, że warunkiem szczęśliwego życia człowieka jest harmonijne współdziałanie z naturą i jej siłami.
Feng oznacza wiatr, shui – wodę. Powietrze i woda w przyrodzie są w ciągłym ruchu. Kształtują powierzchnię Ziemi i utrzymują nasze organizmy przy życiu. W ciągłym ruchu pozostaje także życiodajna energia qi( chi), która pomaga nam w osiągnięciu pomyślności, dostatku i osobistego szczęścia.
Przede wszystkim ogród musi składać się z nieparzystej ilości elementów, co sprawia wrażenie, że ogród nie jest jeszcze skończony a cała przestrzeń działki nie zagospodarowana.
Główną zasadą ogrodów chińskich jest ich prostota i minimalizm, przy jednoczesnym unikaniu prostych form i linii. Ogród bowiem ma podwójny aspekt – wizualny, zachowany przez wyraźną estetykę miejsca oraz głęboki, ukryty symbolizm, który traktuje ogród jako reprezentację, odzwierciedlenie istoty świata.
(fot. Home & Garden)
Sadząc drzewa i krzewy, wytyczając kształt rabat, układ ogrodowych wnętrz i bieg ścieżek, powinniśmy zapewniać harmonijny przepływ dobroczynnej energii qi. A ona lubi:
- miękkie kształty i płynne linie
- krajobrazowo ukształtowane grupy roślin
- łagodne nierówności terenu, wijące się ścieżki i strumienie.
Jeśli natomiast ścieżki i ogrodzenia biegną po liniach prostych, zbocza są strome, a woda płynie zbyt szybko lub(co gorsza) stoi w miejscu, qi przeradza się w energię sha zwaną zatrutą strzałą. Wprowadza ona w nasze otoczenie dysharmonię, niepokój, a co za tym idzie – niepowodzenia i choroby. Aby uniknąć pojawienia się sha, u wejścia do ogrodu budowano okrągłą Księżycową Bramę, a mostkom nadawano łukowaty kształt.
Rośliny odgrywają w nim drugorzędną rolę. Są nietrwałe i przywodzą na myśl ulotność szybko biegnącego i wcześnie kończącego się życia.
(fot. Home & Garden)
Założenia
- ogród składa się z nieparzystej liczby elementów (tzn. jest “nie skończony”)
- nie ma w nim linii prostych i powierzchni trawiastych
- tworzy jednolitą całoś
- dominuje minimalizm i prostota, brak ozdobników
- kompozycja jest prosta i czytelna. Posiada ona dwa aspekty: pierwszy – zewnętrzny, wizualny i drugi – ukryty, symboliczny, który przekazuje sens istnienia
- najważniejsza jest relacja rzeźby terenu i architektury stworzonej z przymierza wody i kamienia.
Najważniejsze elementy
Woda
Woda ma za zadanie tchnąć życie w otaczający ją krajobraz. Jest źródłem życia, zapewnia wegetację roślin. Jest kształtowana tak, aby nie było widać jej końca.Takie ukształtowanie koryta zbiornika wodnego miało symbolizować połączenie z innym światem. Częstym zabiegiem stosowanym w ogrodach chińskich było zastępowanie wody naturalnej sztuczną. Osuszano i sztucznie kształtowano łożyska strumieni, potoków, jezior i stawów. Potem wypełniano je kamieniami, które odpowiednio rozmieszczano i przysypywano piaskiem. Woda w ogrodzie zarówno naturalna jak i sztuczna wzbogacała całość kompozycji.
Góry
Góry, czyli bloki skał wydrążonych i usianych szczelinami odgrywały jeszcze większą rolę niż woda. Są one bardzo cennymi elementami kompozycji ogrodowej. Mogą występować w różnych postaciach: od małych, pojedynczo ułożonych lub w grupach. Mogą tworzyć groty, pieczary, tunele ( prowadzące do stromych urwisk), czy góry. Ale wszystko powinno swoim wyglądem przypominać naturalne formy przyrody.
Bardzo ceniono kamienie i głazy o regularnym kształcie. Głazy umieszczano w pozycji poziomej, pionowej lub pośredniej. Leżące kamienie zazwyczaj były małych rozmiarów i używano ich w większej ilości. Tworzono w ten sposób całe góry, groty i tunele. Najbardziej ceniono bloki wapienne (wyżłobione naturalnie przez wodę).
Drogi
Były one elementem dopełniającym kompozycję ogrodu. Zazwyczaj: wąskie i kręte, wytyczane swobodnie i w taki sposób, aby idąc nimi można było oglądać wszystkich najciekawszy zakątków ogrodu z jednego miejsca. Droga wijąca się wśród skał, mogła być wykonana z bruku lub mozaiki – drobnych kamieni, układanych w różne zmniejszające się wzory (rodzaj wąskiego kobierca).
Pawilony i altany
Pawilony i altany były związane z ogrodem i występowały na jego terenie dość często. Zarówno w założeniach świeckich jak i sakralnych. Na początku XVII w. często spotykano budowle wznoszone na planie koła, wieloboku lub kwadratu, otoczone lub często zamknięte, z podwiniętym dachem, bardzo lekkie, przestrzenne. Dobrze harmonizowały one z formami przyrody. Były wznoszone na wzgórzach, pagórkach lub nad wodami wśród skał albo drzew ( miejsca o malowniczym widoku ). Większe pawilony oraz domy mieszkalne sytuowano zazwyczaj w środkowej części ogrodu, skąd można było oglądać cały krajobraz.
Galerie otwarte stosowano w ogrodzie jako kryte przejścia (zabezpieczały przed opadami atmosferycznymi, słońcem) łączące pawilony ze sobą, lub doprowadzające do najpiękniejszych miejsc widokowych.
Mury stanowiące częsty motyw były monumentalne np. słynna “Ściana Dziewięciu Smoków” (Pekin). Łączyły się z nimi furty, które prowadziły do ogrodu. Przybierały one rozmaite kształty. Często przyjmowały formy oktogonalne lub okrągłe ( “drzwi księżyca” ) a także waz, urn, płatków kwiatu, liści, instrumentów muzycznych.
(fot. Home & Garden)
Mosty
Są jednym z ważniejszych elementów składowych ogrodu. Spełniały one funkcję użytkową oraz dekoracyjną. Były eksponowane na wysokich łukach. Balustrady występowały najczęściej w powiązaniu z altanami i pawilonami oraz mostami i tarasami, stanowiąc ich dopełnienie plastyczne.
Rośliny
Rośliny odgrywają w nim drugorzędną raczej symboliczną rolę. Dla Chińczyka kwitnąca śliwa jest tym samym, czym dla Japończyka wiśnia. Zakwita, gdy ziemia jeszcze pokryta jest śniegiem. Jak wszystkie rośliny w chińskich ogrodach ma znaczenie symboliczne – jest zwiastunką wiosny i znakiem budzącego się życia. Bambus symbolizuje człowieka wiernego, niezawodnego przyjaciela, którego trudności mogą wprawdzie przygiąć, ale nigdy złamać. Sosna jest alegorią stałości, nieśmiertelności i silnego charakteru. Klon palmowy oznacza sukces, a lilak męskość i przebojowość. Piwonie drzewiaste to kwiaty cesarskie, alegoria dobrobytu, zdrowia i dobrego zamążpójścia. Orchidee symbolizują dyskretne piękno kobiecości, a chryzantemy – długowieczność.
Niezwykła jest symbolika lotosu. Wyrasta z mułu, który jest znakiem świata materialnego, przenika przez wodę obrazującą niestałość, by wydostać się na powierzchnię i rozkwitnąć na powietrzu i w słońcu, czyli w świecie duchowym. To dlatego właśnie jest symbolem poszukiwania duchowej czystości i prawdy.
Dodatkowo hodowano miniaturowe drzewka pensai (w Japonii -bonsai) – pielęgnowane i przycinane w taki sposób aby ukazać ich doskonałość. Czasami uzupełniano je skałami i żwirem tworząc miniaturowe krajobrazy w pojemnikach.
Bogata, często wręcz mistyczna symbolika roślin wskazuje, jak ważną rolę w komponowaniu ogrodów chińskich odgrywały dwie największe wschodnie religie i filozofie – konfucjanizm i buddyzm.
